Sınıf Yönetimi Modelleri

Sınıf yönetimi etkinliklerinin zaman boyutu , bu etkinliklerin çeşitlenmesini  sağlayarak , bunları farklı modellere bağlamayı kolaylaştırır. Bir eğitim yılı bütünü içinde , önce bu bütünün , sonra da gereksinim duyulan zamanlarda bütün  içindeki tek tek etkinliklerin veya etkinlik gruplarının ,  farklı modellerle  yürütülmesi gerekebilir. Model seçimi ve kullanımı , amaçlara , kaynaklara ve gereksinimlere göre değişir.

Eğitim alanındaki gelişmeler , toplumsal gelişmelere de bağlı olarak , sınıf yönetimi modellerini baskıcıdan demokratiğe ,  şekil yönelimliden amaç yönelimliye , öğretmen ağırlıklıdan öğrenci ağırlıklıya yönlendirmiştir. Bu yönelimlerin seçimi , yine de yönetim durumuna , ortama , olaylara ,  sınıf sisteminin  çevresine göre kaymalar gösterebilir. Örneğin  yönetim  algısı şekil ağırlıklı olan bir okulda öğretmen , amaç yönelimli modeli kullanmak için bu  şekil özelliklerinde değişiklik  yapmaya kalktığında , okul yönetiminin tepkisiyle karşılaşabilir. Bu tepki aşılamazsa , öğretmenin benimsediği modelde , tepkiye yanıt verici değişimler  gerekebilir.

Sınıf yönetimi modelleri , tepkisel , önlemsel , gelişimsel ve bütünsel olarak gruplanabilir. Her modelin kullanımında , farklı yöntemler uygulanabilir. Örneğin , tepkisel modelin kullanımında , demokratikliğin veya öğrenci ağırlıklı olmanın seçenekleri , birer yöntem olarak uygulanabilir: Sınıfa kitap ve defter getirmeyen bir  öğrenci davranışının  değiştirilmesi amacı ile tepkisel modeli kullanırken , öğrenciyle görüşme , veliyle haberleşme , okul yönetiminden yararlanma , aileye destek sağlama , yerel yönetimlerden yararlanma , hukuk sistemini devreye alma  yöntemlerinden birini veya birkaçını kullanabilir. Yöntem seçimi , amaçlara , olaya , tarafların özelliklerine göre değişir. Bu yöntemlerin kullanılış biçimleri farklı teknikler olarak görülür: Öğrenciyle görüşme yönteminde , doğrudan görüşme tekniği kullanılarak kitap ve defteri konu edilip soruna yaklaşılabileceği gibi  , asıl konunun  o olduğu farkettirilmeden , başka bir konu ile giriş yapılıp defter ve kitapla ilgili olanlar , sanki asıl konu o değilmiş gibi ele alınarak dolaylı görüşme tekniği kullanılır. İkinci teknik , duyarlığı yüksek , çekingen çocuklarda ve açıkça tartışılması rahatsızlık meydana getirebilecek konularla ilgili  konuşmalarda daha uygundur.

Tepkisel model , istenmeyen bir düzenleniş sonucuna  veya  bir davranışa tepki olan sınıf yönetimi modelidir ; amacı , istenmeyen durum veya davranışın değiştirilmesidir. Bu anlamıyla , sınıf yönetiminin klasik modeli olduğu söylenebilir. İşleyişi , istenmeyen sonuç-tepki şeklindedir. Düzen sağlayıcı ödül-ceza türü etkinlikleri içerir. Etkinliklerin yönelimi , gruptan çok bireyedir. Bu modele sık başvurmak zorunda kalan öğretmenin , sınıf yönetimi becerilerinin  yüksek olmadığı , diğer üç modeli gereğince kullanmadığı söylenebilir. Modelin zayıf yönlerinden birisi de her tepkinin bir karşı tepki doğurur olmasıdır. Ama sınıfta istenmeyen bir davranış ve sonuç oluşmuşsa , bu modelin kullanılmasına da gereksinim duyulabilir.

Önlemsel model , planlama düşüncesine bağlı , geleceği kestirme , istenmeyen davranış ve sonucu , olmadan önleme yönelimlidir. Amacı ,  sınıf sorunlarının ortaya çıkmasını engelleyici bir düzenleniş ve işleyiş oluşturarak , tepkisel modele gereksinimi azaltmaktır. Bu model sınıf etkinliklerini bir “kültürel sosyalleşme süreci” olarak ele alır , sınıfta , yanlış davranışa olanak vermeyen  bir sosyal sistem oluşturmaya çalışır. Eğitim öncesi düzenlemeleri , istenen davranışın kolayca gösterilebileceği bir ortamı , istenmeyen davranıştan uzaklaştırıcı kuralları , plan ve programları , hazırlıkları içerir. Etkinlikler bireyden çok gruba  yöneliktir.

Gelişimsel  model , sınıf yönetiminde öğrencilerin , fiziksel , duygusal , deneyimsel gelişim düzeylerinin gerektirdiği uygulamaların gerçekleştirilmesini esas alır ; bir uygula-maya geçilmeden önce öğrencilerin ona bu açılardan hazırlanmasını  öngörür. Bu model dört basamaktan oluşur. Birinci basamak , onuncu yaşa kadar süren , nasıl öğrenci olunacağının öğrenildiği  zamandır , bu zaman diliminde öğretmene çok iş düşer. İkinci basamak ,  on-oniki

yaş arası dönemdir. Sınıf  yönetimine verilen ağırlık azalır , öğrenciler olgunlaşma yolunda , sınıf düzenine uymaya , öğretmeni hoşnut etmeye isteklidir. Üçüncü basamak , oniki-onbeş yaşları arasıdır. Öğrenciler , zevk ve destek almak için birbirlerine  bakarlar , yetke görüntüsü verirler. Öğretmeni sıkıntıya sokmayı seçebilir , bunun sonunda arkadaşlarının beğenisini  de kazanabilirler. Sınıf yönetimi kurallarının nedenlerini  ararlar. Dördüncü basamak lise yıllarıdır. Öğrenciler , kim olduklarını , nasıl davranmaları gerektiğini anlamaya başlarlar , sosyalleşir , akıllanırlar , yönetim sorunları azalır. Çocukta ana-baba ve yetişkinlerin etkisi , yirmi yaş dolaylarına kadar gittikçe azalır , sonra artar. Arkadaşlarını etkisi ise gittikçe artar. Bu  iki etkinin kesiştiği on iki yaş dolayı , öğretmen ve ana-baba için sıkıntı yıllarıdır.

Sınıf yönetimi algılarını bütünleştiren  bütünsel sınıf yönetimi modelinde önlemsel sınıf yönetimine öncelik verme , gruba olduğu kadar bireye de yönelme , istenen davranışa ulaşabilmek için , istenmeyenin nedenlerini ortadan kaldırma vardır. İstenen davranışın uygun ortamlarda gerçekleşeceği bilincine dayanarak ortam düzenlemeye , bütün önlemsel yönetim çabalarına karşın oluşabilecek istenmeyen davranışları düzeltmek amacıyla tepkisel yönetim araçlarından yararlanmaya çalışır. Bu etkinlikler sürecinde seçilecek davranış örgüleri , öğrencinin gelişim basamakları ile uyumlu olanlardan seçilir. Bu model için sınıf yönetimin sistem modeli denebilir. Modelin  çevre boyutunda , okul , aile , boş zaman etkinliklerinin yer aldığı arkadaş çevresi vardır.  ( Hüseyin  başar , öğretmen kitaplar dizisi MEB yayınları )

[ads10]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir